Wet bijzondere opnemingen in psychiatrische ziekenhuizen
De
gedwongen opname in het psychiatrisch ziekenhuis
De
voorwaardelijke machtiging in de psychiatrie
De
gedwongen opname in het psychiatrisch ziekenhuis
Inleiding
Niemand wil tegen zijn zin in een psychiatrisch ziekenhuis terechtkomen.
Dat kan in Nederland ook niet zomaar gebeuren. Je kunt alleen gedwongen
worden opgenomen als het echt niet anders kan, als er anders ongelukken
kunnen gebeuren. Dit is vastgelegd in de Wet Bijzondere Opnemingen
in Psychiatrische Ziekenhuizen (WBOPZ).
Over
een gedwongen opname beslist de burgemeester of de rechter. Zij
nemen een maatregel: de burgemeester geeft een inbewaringstelling
(IBS) af en de rechter een rechtelijke machtiging (RM).
Wanneer
je gedwongen bent opgenomen mag je het ziekenhuis niet meer verlaten.
Dat betekent niet dat je rechteloos bent, want tijdens een gedwongen
opname heb je bepaalde rechten.
De
inbewaringstelling (IBS)
Wat
is een IBS?
Een IBS is een spoedmaatregel om je gedwongen opgenomen te krijgen
in een psychiatrisch ziekenhuis.
Wanneer
kan ik een IBS krijgen?
Je kunt een IBS krijgen als mensen uit je omgeving bang
zijn dat je jezelf of anderen iets aan zult doen. Deze mensen vinden
dat je je moet laten opnemen in een psychiatrisch ziekenhuis maar
je bent daartoe niet bereid. Zij benaderen een arts of de politie.
Je
kunt ook een IBS krijgen terwijl je al bent opgenomen. Je wilt met
ontslag gaan maar je hulpverlener wil dat je blijft. Ook als je
wordt gesepareerd kun je een IBS krijgen.
Hoe
krijg ik een IBS?
Je krijgt bezoek van een arts, meestal een onafhankelijk
psychiater. Deze onderzoekt je voorzover dat mogelijk is en stelt
zichzelf de volgende vragen.
- Brengt
je situatie acuut gevaar met zich mee?
- Bestaat
er een ernstig vermoeden dat het gevaar door een psychische ziekte
wordt veroorzaakt?
- Is
een opname in het ziekenhuis de enige mogelijkheid om het gevaar
af te wenden?
Pas
als de arts deze drie vragen allemaal met JA heeft beantwoordt en
tevens duidelijk is dat je niet bereid bent tot een vrijwillige
opname, stelt hij een geneeskundige verklaring op. Deze verklaring
gaat naar de burgemeester. Die beslist, na lezing van de verklaring,
of er een IBS moet komen. Hij komt je niet zelf bezoeken. Als hij
vindt dat er een IBS moet komen vult hij het formulier in en ondertekent
dit. Dit formulier heet officieel 'beschikking van de burgemeester
inhoudende een last tot inbewaringstelling'. Je krijgt er een kopie
van.
Voorbeeld
1.:
Je
bent al een tijdje erg depressief. Enige tijd geleden ondernam je
een zelfmoordpoging. De kans is groot dat je dit weer doet. Je famillie
en vrienden zijn niet langer in staat om je in de gaten te houden.
Voorbeeld
2.:
Onder
invloed van stemmen bedreig je mensen in jouw omgeving. Gisteren
gooide je een zware asbak naar het hoofd van je vriendin.
Krijg
ik een advocaat?
Jazeker, de burgemeester zorgt ervoor dat je een advocaat krijgt.
Binnen 24 uur nadat hij zijn handtekening op de IBS heeft gezet
meldt, meld hij dit bij de Raad voor de Rechtsbijstand. Die Raad
wijst je een advocaat toe. Deze komt je zo snel mogelijk opzoeken
en is ook aanwezig wanneer de rechter je komt horen. De advocaat
is gratis.
Hoe
kom ik in een psychiatrisch ziekenhuis terecht?
Meestal brengt de politie je naar het psychiatrisch ziekenhuis.
De politie mag tegen je wil je woning binnenkomen en gevaarlijke
voorwerpen van je afnemen. De politie mag je ook fouilleren. Gevaarlijke
voorwerpen worden bij het ziekenhuis inbewaring gegeven. Je krijgt
een ontvangstbewijs. Wapens en drugs neemt de politie in beslag.
Wie
komen te weten dat ik een IBS heb?
De burgemeester informeert:
- je
partner
-
je wettelijk vertegenwoordiger
-
andere naasten
Ook
stuurt hij een kopie van de IBS en van de geneeskundige verklaring
naar:
- de
officier van justitie
- de
inspecteur voor de geestelijke gezondheidszorg
In
het algemeen komen ook je huisarts en je vorige hulpverlener te
weten dat je een IBS hebt.
Wanneer
komt de rechter?
Aan de hand van de papieren beoordeelt eerst de officier van justitie
of het terecht is dat je een IBS hebt. Vindt hij de IBS inderdaad
terecht, dan schakelt hij de rechter in. Doet hij dit niet dan houdt
de IBS op. Je mag het ziekenhuis verlaten. De officier van justitie
laat aan de geneesheer-directeur van het psychiatrisch ziekenhuis
weten of de rechter wel of niet is ingeschakeld. Is de rechter wél
ingeschakeld dan komt deze uiterlijk drie werkdagen nadat hij door
de officier van justitie is ingeschakeld bij je om jou te horen.
Binnen die termijn moet hij ook over de IBS beslissen. Als binnen
die termijn een weekend oeen feestdag valt, dan wordt de termijn
met één werkdag verlengd. De reden hiervoor is dat
de rechter minimaal twee werkdagen tot zijn beschikking moet hebben
om te kunnen beslissen. Als de rechter bijvoorbeeld op donderdag
hoort dat hij over een IBS moet beslissen, dan moet hij dat uiterlijk
die maandag daarop doen.
Wat
doet de rechter?
De rechter komt bij je op bezoek om je te horen. Hij heeft een griffier
bij zich die noteert wat er tijdens de hoorzitting wordt gezegd.
Je advocaat is eveneen aanwezig. Hij is er om je te helpen en zal
proberen aan te tonen dat een IBS niet noodzakelijk is. Bovendien
let hij erop dat alles volgens de regels verloopt. Bij de hoorzitting
is je hulpverlener aanwezig (en eventueel ook de psychiater die
de geneeskundige verklaring heeft opgesteld) en soms nog een of
meer mensen uit je naaste omgeving.
De
rechter stelt zichzelf dezelfde vragen als de arts al eerder deed.
- Levert
je toestand acuut gevaar op? Dat gevaar moet ergens uit blijken,
de angst van anderen is dikwijls niet voldoende.
- Bestaat
het vermoeden dat dit gevaar wordt veroorzaakt door een psychische
stoornis?
- Is
een opname in een ziekenhuis de enige mogelijkheid om het gevaar
af te wenden? Misschien is er een minder ingrijpende oplossing,
zoals onderdak zoeken bij een goede vriend of een familielid of
ambulante psychiatrische begeleiding.
De
rechter overweegt alles. Wanneer hij alle drie vragen met JA beantwoordt
én vaststelt dat je niet bereid bent tot een vrijwillige
opname, zet hij de IBS voort. In dat geval geeft hij een 'rechtelijke
machtiging tot voortzetting van de IBS' af. Van deze rechtelijke
beslissing krijg je een kopie. Wordt de IBS niet voortgezet dan
stopt de gedwongen opname en staat het je vrij om het ziekenhuis
te verlaten.
Hoe
lang duurt een IBS?
Zodra de rechter de IBS voortzet, duurt deze nog drie weken. De
periode die voorafgaat aan de beslissing van de rechter kan ongeveer
een week zijn. In totaal zal het gedwongen verblijf dus
ongeveer vier weken duren.
Vraagt
men een RM aan terwijl de IBS nog loopt, dan blijft de IBS van kracht
tot de rechter een beslissing neemt over de RM-aanvraag. De totale
duur van de IBS kan dan uitlopen tot ongeveer zeven weken.
Krijg je inderdaad een RM opgelegd dan blijf je gedwongen opgenomen.
De
burgemeester, de officier van justitie en de rechter zijn bij het
volgen van een IBS-procedure gebonden aan precieze termijnen. Die
termijnen zijn van belang omdat je anders niet weet waar je aan
toe ben. Wanneer je denkt dat er vertragingen optreden overleg dan
met je advocaat of met de Patiënten Vertrouwens Persoon (PVP).
Hoe
kom ik van een IBS af?
- Je
kunt aan de geneesheer-directeur vragen de IBS te beëindigen
als je meent dat een of meer van de drie vragen inmiddels met
NEE kunnen worden beantwoord. Je dient bij hem een ontslagverzoek
in. Daarin schrijf je, bijvoorbeeld, dat er naar jou eigen mening
geen sprake meer is van gevaar.
- Wanneer
de rechter je komt horen kun je hem vragen je IBS niet voort te
zetten. Je advocaat zal je helpen met het verzamelen van argumenten
daarvoor. Tegen een IBS kun je geen hoger beroep
of cassatie aantekenen.
De
rechtelijke machtiging (RM)
Een rechtelijke machtiging (RM) is een beslissing van de rechter
om je gedwongen te laten opnemen in een psychiatrisch ziekenhuis.
Een RM is geen spoedprocedure zoals de IBS. Een RM wordt aangevraagd
als er geen haast is bij een gedwongen opname.
Hoe
krijg ik een RM?
De mensen uit je omgeving vinden dat je moet worden opgenomen voor
je eigen of voor de veiligheid van anderen, maar je bent niet bereid
jezelf vrijwillig te laten opnemen. Zij kunnen dan een RM voor je
aanvragen. Ook wanneer je al bent opgenomen, vrijwillig of met een
IBS, kun je met een RM te maken krijgen. Je kunt ook zelf een RM
aanvragen.
Een
RM moet worden aangevraagd bij de officier van justitie. In de meeste
gevallen doet een psychiater dat. De officier kan het vervolgens
aan de rechter voorleggen.
Voor
een RM moet een recente geneeskundige verklaring aanwezig zijn.
Ben je nog niet opgenomen dan wordt deze verklaring opgesteld door
een onafhankelijk psychiater. Dat wil zeggen: door een psychiater
bij wie je de laatste tijd niet onder behandeling was. Ben je al
opgenomen, dan stelt de geneesheer-directeur de geneeskundige vreklaring
op. Als de geneesheer-directeur bij je behandeling betrokken is
(geweest) dan laat hij de geneeskundige verklaring opstellen door
een onafhankelijke psychiater. De psychiater onderzoekt je en moet
een antwoord vinden op de volgende vragen.
- Is
er sprake van gevaar?
- Wordt
het gevaar veroorzaakt door een psychische stoornis?
- Is
er geen minder ingrijpende oplossing dan een gedwongen opname?
Alleen
als de psychiater deze drie vragen allemaal met JA beantwoordt en
duidelijk is dat je niet bereid bent te blijven of jezelf vrijwillig
te laten opnemen, stelt hij een geneeskundige verklaring op. Die
verklaring gaat samen met het verzoek om een RM naar de officier
van justitie. Deze stuurt de papieren door naar de rechter, tenzij
hij de RM niet nodig vindt.
Voorbeeld
1:
Je
bent psychotisch en bedreigt je moeder. Een jaar geleden heb je
onder invloed van een psychose geprobeerd je moeder te wurgen.
Voorbeeld
2:
Je
lijdt aan schizofrenie en zwerft op straat. Je huis ben je kwijt
en bij familie of vrienden kun je ook niet meer terecht. Je dreigt
in een ernstige staat van zelfverwaarlozing te geraken. Je eet bijvoorbeeld
beschimmeld brood en bent de afgelopen maanden niet meer in bad
geweest.
Voorbeeld
3.:
Je
bent manisch-depressief en maakt de laatste tijd zo een puinhoop
van je leven dat je zonder een opname in het ziekenhuis 'sociaal
en maatschappelijk te gronde dreigt te gaan'.
Krijg
ik een advocaat?
Ja, via de Raad voor de Rechtsbijstand krijg je een advocaat toegewezen.
De advocaat is aanwezig bij het verhoor door de rechter en komt
je van tevoren opzoeken om alles voor te bespreken. De bijstand
van de advocaat is gratis.
Wat
doet de rechter?
De rechter zal je eerst oproepen voor een hoorzitting waar ook je
advocaat bij aanwezig is. Ben je niet in staat om naar de rechtbank
te gaan dan komt de rechter naar je toe. Ook dan is je advocaat
ebij. Tijdens de hoorzitting noteert een griffier wat er wordt gezegd.
Meestal
roept de rechter tevens de volgende personen op om bij de hoorzitting
aanwezig te zijn:
- degene
die de RM heeft aangevraagd
- de
psychiater die de geneeskundige verklaring opstelde
- je
hulpverlener
- je
eventuele partner
De
rechter kan ook nog getuigen en deskundigen oproepen. Je kunt de
rechter daar ook om vragen. Een deskundige kan een onafhankelijke
psychiater zijn die zijn mening zal geven over de RM. Dit onderzoek
wordt een 'contra-expertise' genoemd.
De
rechter stelt zichzelf dezelfde drie vragen als de psychiater deed.
Hij geeft alleen een RM af als hij die vragen alle drie met JA beantwoordt
en bovendien vaststelt dat je niet bereid bent tot een vrijwillige
opname.
Wanneer
beslist de rechter?
Zo snel mogelijk. Ben je al opgenomen dan beslist hij in het algemeen
binnen drie weken nadat hij de papieren van de officier ontving.
Indien je al vrijwillig in het ziekenhuis verbleef (bijvoorbeeld
met een inbewaringstelling) en de officier de papieren naar de rechter
heeft verstuurd voordat de lopende maatregel was geëindigd,
dan loopt je onvrijwillig verblijf door totdat de rechter heeft
beslist.
Wie
komen te weten dat ik een RM heb?
In de eerste plaats jijzelf. Van de RM krijg je een kopie. Er gaat
verder een kopie naar:
- het
ziekenhuis
-
je advocaat
- je
eventuele partner
- degene
die de RM heeft aangevraagd
-
je curator of mentor als je die hebt
Ook
je huisarts en je vorige hulpverlener komen te weten dat je een
RM hebt.
Hoe
kom ik in het psychiatrisch ziekenhuis terecht?
Als je nog niet bent opgenomen gebeurt dat binnen twee weken na
de beslissing van de rechter. Als dat bij de eerste RM niet binnen
twee weken is gebeurd, bijvoorbeeld doordat men jou niet kan vinden,
dan vervalt de machtiging. Je wordt overgebracht naar het ziekenhuis
op dezelfde wijze als bij een IBS.
Hoe
lang duurt een RM?
De eerste RM duurt maximaal een half jaar maar
kan ook voor kortere tijd worden afgegeven. Deze RM wordt de voorlopige
RM genoemd. Is de periode van deze RM voorbij, dan kan de rechter
de RM steeds met maximaal een jaar verlengen. Een
verlenging heet officieel een 'rechtelijke machtiging tot voortgezet
verblijf'. Als je vijf jaar achtereen een RM hebt gehad kan de rechter
je RM met maximaal twee jaar tegelijk verlengen.
Na
de RM: ontslag of verlenging
Wanneer de periode van de RM ten einde loopt en het gaat beter met
je, gebeurt er waarschijnlijk verder niets. De RM loopt gewoon af:
je mag het ziekenhuis verlaten. Misschien wil je de opname vrijwillig
voortzetten. Dat is mogelijk als je hulpverlener dat ook nodig vindt.
Maar misschien vindt men het nog niet verantwoord dat je naar huis
gaat. In dat geval vraagt men een verlenging van de RM aan.
Hoe
krijg ik een verlenging?
De gang van zaken is vrijwel dezelfde als bij de eerste (voorlopige)
RM. Gewoonlijk ongeveer zes weken voordat je RM afloopt, stelt de
geneesheer-directeur een geneeskundige verklaring op. Als de geneesheer-directeur
bij je behandeling betrokken is (geweest) dan laat hij de geneeskundige
verklaring opstellen door een onafhankelijke psychiater. Die wordt
naar de officier van justitie gestuurd samen met een kopie van je
behandelingsplan en een verslag van je geestelijke en lichamelijk
toestand en het beloop van je behandeling. De officier schakelt
vervolgens de rechter in en die beslist in het algemeen binnen vier
weken daarna over een verlenging. Als de officier de papieren naar
de recher heeft verstuurd voordat je lopende RM is geëindigd,
duurt je onvrijwillig verblijf voort totdat de rechter een beslissing
heeft genoemen over de verlenging. Het kan ook voorkomen dat je
pas na afloop van de oude RM met een verlengingsprocedure wordt
geconfronteerd. In dat geval verblijf je in de de tussenliggende
periode op vrijwillige basis in het ziekenhuis.
De
RM op eigen verzoek
Waarom
een RM op eigen verzoek?
Dat je voor jezelf een RM kunt aanvragen lijkt wellicht vreemd omdat
het een gedwongen opname betreft, maar het is mogelijk. Als je,
bijvoorbeeld, verslaafd bent en je wilt opgenomen worden om af te
kicken kan een RM op eigen verzoek een oplossing betekenen. Want
je weet vooraf dat het tijdens de opname zo moeilijk zult hebben
dat je weer weg wilt en ook dat je daar achteraf spijt van krijgt.
Een RM op eigen verzoek verhindert dan dat je inderdaad vertrekt.
Voor een RM op eigen verzoek moet sprake zijn van een psychische
stoornis en van gevaar. Tevens moet er geen alternatief voor opneming
zijn.
Hoe
vraag ik een RM op eigen verzoek aan?
Je schrijft aan de officier van justitie een brief met daarin je
verzoek om een RM. Je vermeldt in de brief in welk psychiatrisch
ziekenhuis je gedwongen zou willen verblijven. Tevens stuur je een
geneeskundige verklaring mee en een kopie van een behandelingsplan.
Die geneeskundige verklaring laat je zeven dagen van tevoren opstellen
door een psychiater van het ziekenhuis waar je wilt verblijven.
Samen met deze psychiater stel je ook het behandelingsplan op. Ook
je mentor of curator kunnen, met jouw toestemming, een RM voor je
aanvragen.
Hoe
lang duurt een RM op eigen verzoek?
Minstens zes maanden en hoogstens een jaar.
Een RM op eigen verzoek kent geen verlenging.
De
voorwaardelijke machtiging
Je kunt ook met een voorwaardelijke machtiging gedwongen
worden opgenomen. Het lijkt misschien wat tegenstrijdig want de
voorwaardelijke machtiging is juist bedoeld om een gedwongen opname
te voorkomen. Dat gebeurt door het stellen van voorwaarden, bijvoorbeeld
dat je medicijnen gebruikt. Van tevoren heb je ingestemt met de
voorwaarden die door de rechter zijn vastgesteld.
Zolang
je je aan die voorwaarden houdt en geen gevaar veroorzaakt, verblijf
je gewoon thuis. Je kunt ook gedwongen worden opgenomen als je de
voorwarden niet naleeft of alsnog gevaar veroorzaakt.
Ongedaan
maken van een RM
Als je een RM ongedaan wilt maken, kun je het volgende doen.
- Indien
je van mening bent dat één van de drie vragen inmiddels
met NEE kunnen worden beantwoord, kun je aan de geneesheer-directeur
van het ziekenhuis vragen de RM te beëindigen. Je dient dan
een ontslagverzoek bij hem in. Je schrijft daarin, bijvoorbeeld,
dat er naar jouw eigen mening geen sprake meer is van gevaar.
-
Je kunt in cassatie gaan bij de Hoge Raad. De Hoge Raad is de
hoogste rechtelijke instantie in Nederland. De leden ervan zijn
rechters en beoordelen of lagere rechters hun werk goed hebben
gedaan. Paste de rechter de wet goed toe? Voerde hij de procedure
volgens voorschriften uit? Is de beslissing van de rechter behoorlijk
onderbouwd?
De
leden van de Hoge Raad gaan niet na of de feiten kloppen. Zij controleren
bijvoorbeeld niet of er wel echt gevaar dreigde toen je de RM kreeg.
De leden komen ook niet met je praten. Zij beoordelen het cassatieberoep
aan de hand van de papieren. Je advocaat kan je vertellen welke
vragen je aan de Hoge Raad kunt voorleggen.
Als
de lagere rechter zijn werk niet goed heeft gedaan, hij heeft bijvoorbeeld
zijn beslissing gebaseerd op een verouderde geneeskundige verklaring
die geen inzicht gaf in hoe het op dat moment met je ging, an vernietigt
de Hoge Raad de RM. De lagere rechter moet de procedure dan over
doen. Er wordt een nieuwe geneeskundige verklaring opgesteld, de
rechter houdt opnieuw een hoorzitting en komt opnieuw tot een beslissing.
Alleen als de rechter de RM alsnog afwijst, ben je van de RM af.
Door in cassatie te gaan, kom je dus lang niet altijd van een RM
af.
Recht
op schadevergoeding
Een gedwongen opname verloopt via allerlei procedureregels.
De burgemeester, de officier van justitie en de rechter moeten zich
aan die regels houden. Je moet erop kunnen vertrouwen dat zij dat
ook doen. Wanneer zij zich, om een of andere reden, niet aan de
regels hebben gehouden en je hebt daar schade van ondervonden dan
kun je die schade vergoed krijgen.
De
schade kan van materiële aard zijn, zoals het verlies van inkomsten,
maar ook van niet-materiële aard. Niet-materiële schade
is, bijvoorbeeld, het psychisch leed dat je door een bepaalde gang
van zaken hebt ondervonden. Als de burgemeester tijdens de IBS-procedure
bijvoorbeeld te laat een advocaat heeft ingeschakeld waardoor je
deze pas op de dag van de hoorzitting voor het eerst te spreken
kreeg, heb je schade omdat je het verhoor van de rechter niet goed
hebt kunnen voorbereiden.
Hoe
moet ik om schadevergoeding vragen?
Je dient bij de rechter een verzoek om schadevergoeding
in. Je advocaat helpt je hierbij. Kent de rechter je geen schadevergoeding
toe, dan kun je in hoger beroep en daarna eventueel incassatie.
Bron:
De gedwongen opname in het psychiatrisch ziekenhuis. Serie rechten
in de psychiatrie 1. Derde druk, december 2003 Utrecht: Stichting
Patiëntenvertrouwenspersoon in samenwerking met Stichting Landelijke
Patiënten- en Bewonersraden in de geestelijke gezondheidszorg,
Cliëntenbond in de Geestelijke Gezondheidszorg en Stichting
Pandora. M.D. Frankevyle en F.E. Welles.
De
voorwaardelijke machtiging in de psychiatrie
Inleiding
De voorwaardelijke machtiging moet voorkomen dat je gedwongen
wordt opgenomen in een psychiatrische instelling. Een behandelingsplan
en een aantal afspraken (de voorwaarden) zorgen daarvoor. De rechter
beslist of je zo een voorwaardelijke machtiging krijgt. En de rechter
doet dit alleen als je het eens bent met het behandelingsplan en
de gestelde voorwaarden. Als je je vervolgens niet aan de voorwaarden
houdt, kun je alsnog gedwongen worden opgenomen. Hier kun je lezen
hoe je een voorwaardelijke machtiging krijgt, welke rechten je hebt
en hoe de voorwaardelijke machtiging eindigt.
De
voorwaardelijke machtiging
Mensen uit je omgeving vinden dat je moet worden behandeld
voor een psychische stoornis. Je vormt door de psychische stoornis
een gevaar voor jezelf en anderen, vinden zij. Om er voor te zorgen
dat die behandeling plaatsvindt, vragen zij een voorwaardelijke
machtiging voor je aan. Je kunt dat overigens ook zelf doen. Met
een voorwaardelijke machtiging kunnen aan jou bepaalde voorwaarden
worden gesteld zoals het innemen van medicijnen of het volgen van
therapie. Je hoeft dan niet te worden opgenomen in een psychiatrisch
ziekenhuis. Maar als je je vervolgens niet aan de voorwaarden houdt
of gevaar veroorzaakt, kun je alsnog gedwongen worden opgenomen.
Hoe
krijg ik een voorwaardelijke machtiging?
Voor het aanvragen van een voorwaardelijke machtiging moet
er een geneeskundige verklaring aanwezig zijn. Die verklaring is
opgesteld door een psychiater bij wie je niet onder behandeling
bent. Voor die verklaring moet de psychiater een antwoord vinden
op de volgende vragen.
- Is
er sprake van gevaar?
- Wordt
dat gevaar veroorzaakt door een psychische stoornis?
- Kan
dat gevaar zonder een psychiatrische opname worden voorkomen als
je aan een aantal bijzondere voorwaarden houdt?
Alleen
wanneer de psychiater deze drie vragen allemaal met JA kan beantwoorden,
stelt hij de geneeskundige verklaring op. Die verklaring gaat, samen
met het verzoek om een voorwaardelijke machtiging, naar de officier
van justitie. Deze stuurt de diverse papieren door naar de rechter
als ook hij vindt dat een voorwaardelijke machtiging nodig is.
Voorbeeld.
Je
bent psychotisch en gebruikt regelmatig drugs. Volgens de verklaring
van de psychiater wordt je psychose alleen maar erger door het drugsgebruik.
Je verwaarloost jezelf, neemt je medicijnen niet meer in en bedreig
je je buren. Wanneer je geen drugs gebruikt, ben je met enige ondersteuning
in staat je eigen leven te leiden. Bij de voorwaardelijke machtiging
kan dan als voorwaarde worden gesteld dat je géén
drugs gebruikt. En dat je met ondersteuning van je arts je medicijnen
inneemt.
De
voorwaardelijke machtiging is mogelijk voor personen vanaf twaalf
jaar.
De
patiëntenvertrouwenspersoon
Vanaf het moment dat een voorwaardelijke machtiging is
afgegeven, kun je een beroep doen op een Patiënten Vertrouwens
Persoon (PVP). Door het hele land werken patiëntenvertrouwenspersonen
in alle psychiatrische instellingen. Patiëntenvertrouwenspersonen
zijn niet in dienst van de psychiatrische instellingen. Zij zijn
onafhankelijk, werken op basis van vertrouwen en geheimhouding en
staan altijd aan jouw kant. Een PVP is gratis.
Het
behandelingsplan (de voorwaarden)
Krijg
ik vooraf nog iets te zeggen over mijn behandeling?
Ja. Je maakt samen met je psychiater een behandelingsplan.
Je pyschiater is verantwoordelijk voor jouw behandeling. In het
behandelingsplan wordt beschreven hoe je behandeld zult worden.
En hoe het gevaar dat wordt veroorzaakt door je pschische stoornis
daardoor minder wordt of kan worden weggenomen. Ook wordt vermeld
in welke pschiatrische instelling je zult worden opgenomen wanneer
het mis zou gaan en je niet aan de voorwaarden houdt. Het behandelingsplan
wordt aan de rechter gegeven die beslist over een eventuele voorwaardelijke
machtiging. Zonder een behandelingsplan waarmee je hebt ingestemd,
geeft de rechter geen voorwaardelijke machtiging.
Welke
afspraken zijn er naast het behandelingsplan?
De meeste voorwaarden staan in het behandelingsplan dat
je samen met je hulpverlener hebt opgesteld. Daarnaast kan de rechter
je een aantal andere voorwaarden opleggen. Dat kan gaan over je
gedrag zoals eventueel drugsgebruik of het niet toestaan dat je
je op bepaalde plaatsen ophoudt.
Krijg
ik een advocaat?
Ja, je krijgt een advocaat toegewezen via de Raad voor
de Rechtsbijstand. Die advocaat komt, nog voor het verhoor door
de rechter, alles met je bespreken. Hij zal je bij het verhoor door
de rechter bijstaan. De bijstand door de advocaat is gratis.
Wat
doet de rechter?
De rechter zal je eerst oproepen voor een hoorzitting.
Daar is ook je advocaat bij aanwezig. Ben je niet in staat om naar
de rechtbank te gaan dan komt de rechter naar je toe. Ook dan is
je advocaat erbij. Tijdens de hoorzitting noteert een griffier wat
er wordt gezegd. Meestal roept de rechter ook de volgende personen
op om bij de hoorzitting aanwezig te zijn:
- degene
die de voorwaardelijke machtiging heeft aangvraagd
- de
psychiater die de geneeskundige verklaring opstelde
- je
hulpverlener met wie je het behandelingsplan opstelde
- je
eventuele partner
De
rechter kan ook getuigen en deskundigen oproepen. Ook kun je de
rechter daarom vragen. Een deskundige kan een onafhankelijke
psychiater zijn die zijn mening zal geven over de eventuele noodzaak
van een voorwaardelijke machtiging. Dit onderzoek wordt een contra-expertise
genoemd.
De
rechter stelt zichzelf dezelfde drie vragen als de psychiater deed.
Wanneer de rechter een voorwaardelijke machtiging niet de beste
oplossing vindt, meldt hij dit aan de officier van justitie. Wanneer
de rechter de drie vragen met JA beantwoordt, kan hij voorwaarden
stellen waar je je aan moet houden. De voorwaardelijke machtiging
wordt afgegeven wanneer je akkoord gat met die voorwaarden.
Wie
komen te weten dat ik een voorwaardelijke machtiging heb?
In de eerste plaats jijzelf. Van de voorwaardelijke machtiging
krijg je een kopie. Er gaat verder een kopie naar:
- je
advocaat
- de
officier van justitie
- de
inspecteur voor de gezondheidszorg
- je
eventuele partner
- degene
die de voorwaardelijke machtiging heeft aangevraagd
- je
curator of mentor als je die hebt
Ook
je huisarts en je hulpverlener komen te weten dat je een voorwaardelijke
machtiging hebt.
Kan
het behandelingsplan nog veranderd worden?
Samen met je hulpverlener kun je het behandelingsplan veranderen.
De rechtbank en de officier van justitie krijgen daar dan een kopie
van. De rechter komt er verder niet aan te pas. De rechter komt
er wél aan te pas als jij en je hulpverlener het niet eens
zijn over een wijziging van het behandelingsplan of als jij en jouw
hulpverlener de andere voorwaarden wil wijzigen. De officier van
justitie moet dan schriftelijk worden verzocht de rechter een beslissing
te laten nemen. Op dezelfde manier kun je ook om een andere hulpverlener
vragen.
Kan
ik tegen mijn wil worden opgenomen?
Wanneer het gevaar dat je oplevert niet langer door naleving
van de voorwaarden kan worden afgewend, volgt opneming in de psychiatrische
instelling die in het behandelingsplan is genoemd. Dat kan ook gebeuren
wanneer je je niet aan de voorwaarden houdt die de rechter rechter
heeft gesteld. Voor je gedwongen wordt opgenomen, heb je eerst een
gesprek met de geneesheer-directeur van het psychiatrisch ziekenhuis.
Ook wordt je kort voor de opname onderzocht door of die geneesheer-directeur
of een niet bij de behandeling betrokken psychiater. Uiteindelijk
beslist de geneesheer-directeur of je gedwongen wordt opgenomen.
Je krijgt van hem een brief daarover. Als je gedwongen wordt opgenomen
dan wordt de voorwaardelijke machtiging omgezet in een gewone machtiging.
Dezelfde mensen die over jouw voorwaardelijke machtiging zijn geïnformeerd
krijgen nu ook bericht. Overigens kun je de geneesheer-directeur
ook zelf vragen gedwongen te worden opgenomen.
Bezwaar
tegen de onvrijwillige opname
Als je het niet eens bent met de onvrijwillige opname kun
je de officier van justitie schriftelijk vragen de rechter daarover
te laten beslissen. Met dat verzoek moet je dan een kopie van de
brief van de geneesheer-directeur meesturen. De rechter houdt dan
opnieuw een hoorzitting. En je krijgt hulp van een advocaat. De
rechter beslist dan of de onvrijwillige opname terecht is.
Hoe
lang duurt een voorwaardelijke machtiging?
De eerste voorwaardelijke machtiging duurt maximaal
een half jaar, maar kan ook voor kortere tijd worden afgegeven.
Zodra de periode van deze voorwaardelijke machtiging voorbij is,
kan de rechter deze steeds met maximaal een jaar
verlengen.
Hoe
krijg ik een verlenging?
De gang van zaken is ongeveer dezelfde als bij de eerste
voorwaardelijke machtiging. Ongeveer zes weken voordat je voorwaardelijke
machtiging afloopt, stelt een (onafhankelijke) psychiater een verklaring
op. Die verklaring gaat, samen met een verslag van de behandeling
en de resultaten daarvan, naar de officier van justitie. De officier
van justitie schakelt vervolgens de rechter in. Die beslist binnen
vier weken over een verlenging.
Kan
ik een voorwaardelijke machtiging beëindigen?
Nee, wél kun je de hulpverlener vragen een schriftelijke
verklaring af te geven dat je niet langer lijdt aan een psychische
stoornis of een gevaar vormt voor jezelf en je omgeving. Met deze
verklaring kan de voorwaardelijke machtiging niet langer tot een
gedwongen opname leiden. Weigert je hulpverlener een dergelijke
verklaring af te geven dan kun je via de officier van juistitie
de rechter vragen hierover een besluit te nemen.
Na
de voorwaardelijke machtiging
Wanneer de periode van de voorwaardelijke machtiging ten
einde loopt, en het gaat beter met je, gebeurt er waarschijnlijk
niets. De voorwaardelijke machtiging loopt gewoon af: je hoeft je
niet meer aan de voorwaarden te houden. Je krijgt daarover een brief
van je hulpverlener. De inspecteur voor de gezondheidszorg en de
officier vanjustitie ontvangen een kopie van die brief.
Bron:
De voorwaardelijke machtiging in de psychiatrie. Serie rechten in
de psychiatrie 5. Eerste druk, december 2003 Utrecht: Stichting
Patiëntenvertrouwenspersoon in samenwerking met Stichting Landelijke
Patiënten- en Bewonersraden in de geestelijke gezondheidszorg,
Cliëntenbond in de Geestelijke Gezondheidszorg en Stichting
Pandora. W. Koning en P. Manni.
Top
|