Middelen & Maatregelen en dwangbehandeling

Inleiding
Soms kan er tijdens een opname een situatie optreden waarbij je als cliënt ten gevolge van je psychische toestand een acuut gevaar vormt voor jezelf of voor anderen. Dit wordt een noodsituatie genoemd. Een noodsituatie betekent gevaar en vergt dus onmiddelijk actie. Deze actie wordt ondernomen door de medewerkers die de noodsituatie constateren. De arts die verantwoordelijk is voor de behandeling van de betrokken cliënt dient, indien hij hierbij niet aanwezig is, zo snel mogelijk gewaarschuwd te worden. Buiten kantoortijden is dit de dienstdoende arts.

Wat te doen bij een (dreigende) noodsituatie?
Om een dreigende noodsituatie te doorbreken, bestaan er een aantal mogelijkheden.

• Ingrijpen in de situatie
• Wijziging behandeling
• Overplaatsing

Bijvoorbeeld van een open naar een gesloten afdeling. Indien je als cliënt vrijwillig bent opgenomen en je geeft geen toestemming om naar een gesloten afdeling te gaan, dan kan men overwegen om een IBS aan te vragen.

• Vrijheidsbeperkingen

Het gaat hier om de bewegingsvrijheid in en om het ziekenhuis, ontvangen bezoek, telefoongebruik, controle op meegezonden voorwerpen.

Middelen & Maatregelen
Indien een dreigende noodsituatie niet op een minder ingrijpende manier bestreden kan worden en er een feitelijke noodsituatie ontstaat komt de toepassing van middelen of maatregelen aan de orde.

De vijf middelen en maatregelen die de wet BOPZ noemt, zijn:

• Separatie
• Fixatie (waaronder vastbinden)
• Afzondering
• Toediening van gedwongen medicijnen
• Toediening van gedwongen vocht en voeding

Voorwaarden van toepassing van middelen of maatregelen zijn:

• Er is sprake van een noodsituatie
• De noodsituatie wordt veroorzaakt door de cliënt als gevolg van de stoornis van zijn geestesvermogen
• Het behandelplan voorziet (nog) niet in deze noodsituaties
• Middelen of maatregelen mogen maximaal voor zeven aaneengesloten dagen worden toegepast

Na het toepassen van een middel of maatregel zijn er drie mogelijkheden:

1. De toepassing van een middel of de maatregel wordt binnen zeven dagen beëindigd;
2. De toepassing van het middel of maatregel is inmiddels opgenomen in het behandelplan en de cliënt gaat hiermee akkoord;
3. De toepassing moet na zeven dagen worden voortgezet en is opgenomen in het behandelplan. De cliënt verzet zich tegen de toepassing terwijl de toepassing volstrekt noodzakelijk is om ernstig gevaar voor de cliënt of anderen af te wenden. Nu spreken we van dwangbehandeling.

Dwangbehandeling
De wet BOPZ maakt het mogelijk om een cliënt te behandelen zonder zijn toestemming. In de wet zijn geen beperkingen in behandelmiddelen of duur van de toepassing zoals bij de middelen of maatregelen omschreven.
Dus in geval van dwangbehandeling is er sprake van:

• Een behandelplan (een voorstel tot of een met de cliënt overeengekomen behandelplan)
• De cliënt geeft geen toestemming voor een bepaalde behandeling die omschreven staat in het behandelplan
• Er is sprake van ernstig gevaar voor de cliënt of anderen
• Dit gevaar vloeit voort uit de stoornis van de geestesvermogen van de cliënt
• Met de voorgestelde behandeling, waar de cliënt zich tegen verzet, kan het gevaar afgewend worden

Ingrijpen volgens een crisisprotocol
Indien er in een noodsituatie ingegrepen wordt vervolgens een van te voren met de vrijwillig opgenomen cliënt afgesproken crisisprotocol, hebben we niet te maken met middelen of maatregelen. Het crisisprotocol maakt deel uit uit van het behandelplan, toestemming van de cliënt voor de uitvoering is dus vereist. Verzet de cliënt zich tegen ingrijpen volgens het crisisprotocol en is dit toch volstrekt noodzakelijk, dan is er sprake van dwangbehandeling.