Ervaringen cliënten en hulpverleners

• Inleiding
• Vragen voor cliënten
• Vragen voor hulpverleners
• Ervaringen cliënten
• Ervaringen hulpverleners

Inleiding
Deze pagina is bestemd om ervaringen van cliënten en hulpverleners uit te wisselen. Om structuur in de ervaringen aan te brengen heb ik een aantal vragen opgesteld. De antwoorden kunnen per e-mail naar mij opgestuurd worden en komen vervolgens geanonimiseerd op de website te staan.

Vragen voor cliënten

1. Waarom doe je aan zelfbeschadiging? Hoe voelt het na afloop?
2. Hoelang beschadig je jezelf?
3. Op welke manier beschadig je jezelf?
4. Heeft jou zelfbeschadiging consequenties?
5. Heb je rituelen voordat je jezelf gaat beschadigen?
6. Doet het pijn of ervaar je geen pijn? Hoe verdraag je de pijn?
7. Ben je 'uitgekomen' ten aan zien van jouw zelfbeschadiging? Weten naasten uit jouw omgeving dat je jezelf beschadigd?
8. Hoe reageerde mensen om je heen toen je ervoor 'uitkwam' dat je jezelf beschadigd?
9. Wat voor houding/bejegening ben je tegengekomen bij hulpverleners uit de geestelijke gezondheidszorg (GGZ) of het vrijgevestigde circuit?
10. Wat voor houding/bejegening ben je tegengekomen bij hulpverleners werkzaam in de algemene gezondheidszorg/algemeen ziekenhuis en brandwondencentra?
11. Ben je opgenomen geweest in een GGZ instelling voor zelfbeschadiging? Heeft dit geholpen?
12. Hoe kijk je tegen het stoppen van zelfbeschadiging aan (voor een keertje of altijd)?

Vragen voor hulpverleners

1. In welke sector van de gezondheidszorg werk je? (GGZ, algemene gezondheidszorg/algemeen ziekenhuis, brandwondencentrum, verstandelijk gehandicaptenzorg of overig) Wat is je functie?
2. Werd er tijdens je opleiding aandacht besteedt aan zelfbeschadiging?
3. Wat vind je moeilijk aan cliënten die zichzelf beschadigen?
4. Heb je je gespecialiseerd in het omgaan met cliënten die zichzelf beschadigen?
5. Heb je trainingen gevolgd in het omgaan met cliënten die zichzelf beschadigen?
6. Wat heb je nodig om (nog) beter om te kunnen gaan met zelfbeschadiging? (Je kunt dan denken aan: wetenschappelijk onderzoek, betere therapieën, betere medicijnen enzovoort)

Ervaringen cliënten

Respondent 1.

1. Omdat ik dan alleen maar aan pijn hoef te denken. Al het andere gaat dan uit mijn hoofd. Na afloop ben ik tevreden en erg kalm. Pas een paar dagen later voel ik me dom omdat ik het niet op een andere manier kan oplossen.
2. Ik beschadig mezelf vanaf mijn 16e.
3. Altijd met hele scherpe scheermesjes, een soort scalpels en soms door sigaretten op mijn huid te houden.
4. Consequentie is dat ik me dom voel. Maar nu ik weer "in het wild" rondloop, merk ik wel dat mensen (vooral werkgevers) erg veel moeite hebben om de littekens te zien.
5. Nee, ik heb geen rituelen.
6. Ja, het doet pijn. Ik ervaar dat als noodzakelijk en zuiverend. Ik verdraag het door heel rustig adem te blijven halen. Bij de "piek" van de pijn lijkt het of ik in een soort trance raak.
7. Ja, ik heb op mijn 33e besloten om geen lange mouwen meer te dragen. Op die manier is het dus openbaar geworden en heb ik verschillende reacties gehad van familie en vrienden.
8. Mijn ouders waren erg geschokt, vooral door de brandwonden, want die zijn niet mooi genezen. Vrienden vertelden dat ze al zo'n vermoeden hadden en vonden het jammer dat ik er niet eerder voor uitgekomen was. En er niet over gepraat had.
9. De bejegening in de GGZ is heel verschillend. Je merkt duidelijk het verschil tussen de ene of de andere hulpverlener. Sommigen hadden ervaring met mensen die zichzelf beschadigen en konden daar dan heel rustig over praten zonder te veroordelen. Anderen voelden zich duidelijk machteloos en/of onwetend als het ging om zelfbeschadiging.
10. Bij de EHBO in het ziekenhuis was er geen begrip voor de situatie. Ze lieten me vaak lang wachten omdat ik het mezelf had aangedaan en andere mensen per ongeluk gewond waren. Er werd ook niet zachtzinnig met de wonden omgesprongen en al helemaal niet met mijn emoties.
11. Ik ben wel opgenomen in de GGZ, maar niet echt voor een behandeling tegen zelfbeschadiging. Daar werd niet veel aandacht aan besteed. Dat zagen ze "gewoon" als een symptoom van mijn BPS.
12. Ik heb in april 2007 besloten om niet meer te gaan automutileren. Dit kwam vooral omdat ik de periode daarvoor zo ontzettend veel gesneden en gebrand had, dat er veel mensen uit mijn omgeving niet meer wilden komen of wilden praten. Ik ben er goede vrienden door kwijtgeraakt en dat heeft me toen aan het denken gezet.

Ervaringen hulpverleners

Respondent 1.

1. GGZ, psychiater.
2. Neen
3. Weet niet.
4. Neen
5. Neen
6. Het is iets voor specialistische hulpverlening. Zelf hoef ik er niets mee omdat ik geen patiënten met deze problematiek behandel. Wetenschappelijk onderzoek om de kennis te vergroten omtrent psychotherapeutische en medicamenteuze behandeling is altijd goed.

Respondent 2.

1. GGZ, psychotherapeute.
2. Nauwelijks
3. De pijn, zo zichtbaar, het onvermogen vaak van de cliënt om het te stoppen, de zichtbare littekens, die meer impact hebben voor het oog dan de onzichtbare, psychische littekens.
4. Nee
5. Nee, wel lezingen en literatuur. Nooit een echte training. Heb lange gesprekken gevoerd met Prof. van Dantzig, die zich erg inzette voor de thematiek en kindermishandeling en zelfbeschadiging aan elkaar koppelde.
6. In het algemeen vind ik dat er meer aandacht moet worden besteed in opleidingen, daarnaast wetenschappelijk onderzoek wat betreft medicatie enzovoort.

Respondent 3.

1. Psychiater, afdeling (dag)klinische psychotherapie voor persoonlijkheidsstoornissen De Zwaluw & De Enk, Symfora groep, Amersfoort.
2. Nauwelijks, maar dat is al weer 15 jaar geleden.
3. Moeilijk is soms dat ze ermee willen stoppen maar dat vervolgens blijkt dat ze er vooral ook niet mee willen stoppen. Dat is ook wel te begrijpen als je samen onderzoekt wat de functie is van zelfbeschadiging als overlevingsmechanisme. Nagenoeg iedereen wil er eigenlijk toch wel mee stoppen, en dat is ook nodig om in psychotherapie verder te kunnen komen. Moeilijk zijn soms ook de verhalen van traumatisatie zoals seksueel grensoverschrijdend gedrag. Het valt niet altijd mee om jaar in jaar uit die nare verhalen aan te horen, maar als cliënten vervolgens in therapie een stuk verder komen is dat allemaal wel te doen. Verder is het eigenlijk niet zo moeilijk als dat het in eerste instantie lijkt, vaak blijken het hele leuke en creatieve mensen.
4. Ja, ook wel een beetje door schade en schande.
5. Ja, de opleiding dialectische gedragstherapie bij Marcha Linehan in Seattle.
6. Nodig? Een goed team van collega-hulpverleners om je heen voor feedback en steun, ook feedback van cliënten is belangrijk, verder beter wetenschappelijk onderzoek naar de uiteenlopende betekenissen van zelfverwondend gedrag, naar effectieve psychotherapeutische deeltechnieken en naar effectieve farmacotherapeutische interventies. Met name over dat laatste is nog veel onduidelijk terwijl er veel medicijnen worden voorgeschreven!

Respondent 4.

1. GGZ, psychotherapeut.
2. Neen
3. Ik vind het moeilijk om, zij het van afstand, er getuige van te zijn.
4. Ik heb mij gespecialiseerd in het behandelen van mensen met een borderline stoornis, die soms geneigd zijn zichzelf te beschadigen.
5. Niet specifiek.
6. Zelfbeschadiging gebeurt altijd in het kader van iets anders, dus bijvoorbeeld betere medicijnen tegen zelfbeschadiging is geen goede vraagstelling. Ik zou zelf wel meer onderzoek willen naar het in gedissocieerde toestand zichzelf beschadigen: wat gebeurt daar eigenlijk precies, wat kan de directe omgeving het beste doen, hoe krijg je het terug in de behandelkamer (ofwel hoe ga je er retrospectief mee om)?

Respondent 5.

1. GGZ, centrum voor klinische psychotherapie voor eetstoornissen en persoonlijkheidstoornissen en ambulant voor eetstoornissen. Programmamanager, psychotherapeut.
2. Nee
3. Zolang het bespreekbaar is en blijft het bij ons vaak goed te behandelen. Moeilijk is het als het in dissociatieve toestand gebeurd, eerst is dan nodig te leren wat de aanleidingen/triggers zijn. Soms is het moeilijk om te horen op welke plek het gebeurt. Zo vind ik het naar om te horen dat vrouwen zich in hun borsten kunnen snijden en blijf ik me een man herinneren die in zijn testikels prikte.
4. Ja langdurig gewerkt met mensen met persoonlijkheidssproblematiek/borderline. Deze komen ook voor onder de cliënten in de eetgroep van ons centrum.
5. Nee
6. We hebben een redelijk goed antwoord gevonden voor de cliëntenpopulatie in onze kliniek, in een enkel geval lukt het ons niet om het te keren. Het lukt dan niet om de zelfbeschadiging als coping in het reguleren van de stemming, strafbehoefte, gevoel weer schoon te kunnen beginnen te stoppen.

Respondent 6.

1. GGZ
2. Neen
3. Vooral dat ondanks dat het mechanisme en de reden begrepen worden dat onvoldoende is om het te stoppen. Alsof het uit zichzelf gestuurd wordt en tussenkomst van rede en/of psychotherapie niet veel invloed heeft.
4. Neen
5. Neen
6. Veel meer psychotherapeutische attitude bij de hulpverlening, ik bedoel dan niet alleen de psychiatrie maar ook de ziekenhuizen en andere instanties die met deze patiënten te maken hebben. Daar zie en hoor ik nog teveel de boosheid over de eigen machteloosheid vertaald naar boosheid op de patiënt, die voor de zoveelste keer op de Eerste Hulp komt. Ik hoop in de toekomst op betere farmacologische middelen en mogelijk ook neurochirurgisch opties die vrij komen door goed wetenschappelijk onderzoek.

Respondent 7.

1. Ik werk in 2e lijns GGZ als psycholoog/psychotherapeut (Gz/ psychotherapeut/klinisch psycholoog) en ben teamcoordinator van het team persoonlijkheidsstoornissen.
2. Mijn basis-opleiding stamt uit de 70er en 80er jaren. Hierin werd geen expliciet aandacht besteed aan zelfbeschadiging. Door de aard van een deel mijn werk destijds (crisicentrum, acute psychiatrie) werd ik wel vaak geconfronteerd met zelfbeschadiging, wat de aanleiding was tot "zelfstudie" m.n. in deze periode werd vanuit de diverse "scholen" veel gepubliceerd over zelfbeschadiging. Men wist het toen eigenlijk ook niet goed, wat mij motiveerde om als het ware "mee te denken".
3. Moeilijke vraag. Zelfbeschadiging roept bij mij geen extra gevoel op, zoals wel het geval kan zijn bij sommige behandelaars, zoals bezorgdheid, woede, enzovoort. Ik vind zelfbeschadiging wel lastig als het duidelijk is dat de klant er ernstig onder lijdt, machteloos is en gelijktijdig de secundaire effecten, zoals invaliditeit, fors zijn. Het woord moeilijk zou ik hiervoor niet willen gebruiken.
4. Niet echt, ik denk dat alle hulpverleners er echt voldoende van moeten weten en begrijpen om er adequaat mee om te gaan.
5. Nee, voor zover ik weet bestaan er geen specifieke trainingen op dit gebied. Wel vind ik dat binnen de gewone opleidingen (therapierichtingen) de zelfbeschadiging te zijdelings behandeld wordt, vaak als onderdeel van uitgebreidere psychopathologie.
6. Meer kennis, wat uitmondt in specifiekere diagnostiek, zonder adequate diagnose geen adequate behandeling; betere medicatie zou een uitkomst zijn, medicatie waarmee de fysieke spanning en de onvermijdelijkheid van zelfbeschadiging (beter) onderbroken kan worden.

Respondent 8.

1. Huisarts
2. Ja
3. Moeilijk te helpen.
4. Nee
5. Ja
6. Goede ondersteuning door GGZ.
   

Top