Diagnostiek

Bij mijn weten maakt de geestelijke gezondheidszorg (GGZ) op dit moment nog geen gebruik van de bestaande diagnostische instrumenten die de zelfbeschadiging in al zijn facetten in kaart kan brengen. Over het algemeen wordt zelfbeschadiging vaak in de context van de borderline persoonlijkheidsstoornis (BPS) geplaatst. Dit komt omdat de DSM (Diagnostic and Statistical of Mental Disorders of wel Diagnostische handleiding voor psychiatrische stoornissen), zelfbeschadiging als een apart kenmerk bij BPS vermeld en bij andere psychiatrische stoornissen waarbij zelfbeschadiging ook voorkomt deze vermelding achterwege laat. De GGZ laat zich op dit moment te veel leiden door het DSM, gebruikt het DSM als (enige) referentiekader en laat na om de zelfbeschadiging op een wetenschappelijke manier te benaderen. Zelfbeschadiging komt ook voor bij:

Diagnosen (DSM):

• Overige B-Cluster persoonlijkheidsstoornissen, zoals: antisociale, theatrale en narcistische persoonlijkheidsstoornis
• Schizofrenie
• Seksuele stoornissen, doorgaans de genderidentiteitsstoornis en de genderidentiteitsstoornis Niet Anderszins Omschreven
• Posttraumatische stress-stoornis (PTSS)
• Dissociatieve stoornissen, doorgaans de dissociatieve amnesie, de dissociatieve identiteitsstoornis (DIS) en de dissociatieve stoornis Niet Anderszins Omschreven (DSNAO)
• Stemmingsstoornissen, doorgaans depressie, dysthymie en de bipolaire stoornis
• Somatoforme stoornissen, doorgaans de somatisatiestoornis
• Eetstoornissen met name anorexia nervosa, boulimia nervosa (vooral) en de Binge-eating disorder
• Verslaving
• Pervasieve ontwikkelingsstoornissen (autismespectrumstoornis)
• Attention-Deficit/Hyperactivity Disorder (ADHD)
• Obsessieve-compulsieve spectrumstoornissen (OCS)
• Stoornis in de impulsbeheersing Niet Anderszins Omschreven

Diagnosen (niet-DSM):

• Complexe posttraumatische stress-stoornis (CPTSS)
• Repetitive Self-Harm Syndrome
• Trauma Reenactment Syndrome (TRS)

De eenzijdige vermelding van zelfbeschadiging in het DSM bij BPS kan aanleiding geven tot diagnosevervuiling. Het DSM is een classificatie systeem en geen diagnostisch instrument. Het clustert alleen de symptomen of kenmerken van psychiatrische stoornissen maar meet niet de intensiteit van een bepaald symptoom of kenmerk. Kortom het DSM is een ‘platte’ vorm van diagnostiek.

Beginnende GGZ hulpverleners en GGZ hulpverleners die ‘uitgeleerd’ zijn kunnen oneigenlijk gebruik maken van het DSM en willekeurig bepalen dat zelfbeschadiging een kenmerk is dat altijd samengaat met BPS terwijl de praktijk laat zien dat het voorkomen van zelfbeschadiging veel genuanceerder ligt.

Daarom is het van belang om gebruik te maken van de bestaande diagnostische instrumenten voor een afgestemde behandeling van zelfbeschadiging en een op maat gemaakte behandelingsplan.

Om dezelfde redenen is het van belang dat het symptoom of kenmerk zelfbeschadiging op een consequente manier als een mogelijk voorkomend verschijnsel bij de andere psychiatrische stoornissen in het DSM wordt vermeld. Ik pleit er ook voor dat zelfbeschadiging in de volgende DSM een zelfstandige diagnose wordt.

De diagnostische instrumenten die al geruime tijd bestaan, zijn:

Toepasbaar voor de GGZ:

• Het Maastrichtse Interview bij zelfverwonding

Toepasbaar voor zowel de GGZ als voor instellingen voor de verstandelijk gehandicaptenzorg:

• Motivation Assessment Scale (MAS)
• Vragenlijst Functie Probleemgedrag
• Self-injury Traumata (SIT) Scale